Recensie

De helden van Toon Teeken

Door Jan Dietvorst, geplaatst op 15 augustus 2014

toon teeken cover
De portretten in Toon Teekens Portret als dubbelportret zijn allemaal volgens dezelfde opzet gemaakt. Op een vlakke in één kleur geverfde ondergrond schilderde Teeken veelkleurig en pasteus de hoofden van zijn literaire en levensbeschouwelijke helden, in feite zijn ze weergegeven als borstbeelden waarmee hun belang nog eens extra wordt benadrukt. Bij de eerste keer doorbladeren van het boek probeer je te raden wie het zijn, houvast bieden daarbij de foto’s die je van Joyce, Kavafis of Wittgenstein kent, onderscheidend is bijvoorbeeld de vorm van het hoofd, het kapsel en attributen als snorren en brillen.

Nadat die prijsvraag min of meer naar tevredenheid is opgelost komt er gelegenheid je in de gezichten te verdiepen. Er is echter eerder sprake van een vermoeden van een gezicht, Teeken bracht op die plaats een kolkende dikke laag olieverf op, het is alsof hij op een oneigenlijke manier – namelijk met verf – aan het beeldhouwen geweest is. Het is de typische wijze waarop kunstenaars iets cadeau hopen te krijgen; zij hopen op een kwalitatieve toevoeging die het gevolg is van verlies aan controle, van genomen risico en een opgelegde handicap. Je stelt je voor dat de schilder onbevangen als een kind naar het gedrag van de verfmassa heeft zitten kijken en verbaasd is geweest wat die aan suggestie opleverde. Hij is tenslotte in zijn hoedanigheid als portrettist geen machine voor afbeeldingen, Teeken heeft op de eerste plaats negentig keer een schilderij proberen te maken. Het ‘dubbel’ uit de titel van dit aantrekkelijke door Piet Gerards vormgeven boek slaat wellicht op die meerwaarde.

toon teeken toon teeken 2

Door de dikte van de verf komen de helden als het ware naar de kijker toe. In het contrast met de eenvoudige achtergrond zeggen deze reliëfs van verf ook iets over hun geestkracht en de verbeelding die zij in hun teksten, kunstwerken en muziek tot uitdrukking gebracht hebben.

Titel: Portret als dubbelportret, Toon Teeken.
Inleiding door Lex ter Braak.
Uitgave: Huis Clos, 2014. Oplage 250 genummerde exemplaren.