Recensie

H.A. Gomperts op televisie

Door Jan Dietvorst, geplaatst op 11 september 2013

literaire_ontmoetingen

De meermalen gelauwerde documentairemaker Hans Keller introduceert de DVD uitgave van zijn portretten van Nederlandse schrijvers bij uitgeverij Bas Lubberhuizen als volgt:

‘ De eerste uitzending van de televisiereeks Literaire Ontmoetingen vond plaats op 19 september 1962 en was gewijd aan de dichter J.C.Bloem. Diezelfde maand was het reguliere bestaan van televisie in Nederland zijn twaalfde jaar ingegaan. Er was nog maar één net beschikbaar, waarop vanaf 1 september 1951 zes avonden per week gedurende drie a vier uren werd uitgezonden. De zevende avond was de zogenaamde ‘televisieloze avond’, bepleit door de confessionele partijen in de Tweede Kamer en van harte gehonoreerd door de aan hen gelieerde confessionele omroepen (NCRV en KRO). De wekelijkse ‘televisieloze avond’ – meestal vallend op dinsdag – was bedoeld tot ‘bezinning en herstel van de huiselijke rust’. Het was de laatste openbare manifestatie van de tegenzin, die de introductie van het nieuwe medium bij de behoudende elite van de Nederlandse bevolking had opgeroepen. ‘

Naast een beknopte geschiedenis van de Nederlandse televisie geeft Kellers inleiding een inkijk in de wijze waarop de uitzendingen over en met Achterberg, Bloem, Carmiggelt, Claus, Elsschot, Morriën, Mulisch, Reve, Van Der Veen en Vestdijk tot stand kwamen. Bij de schrijvers is er soms sprake van achterdocht en scepsis. Anderzijds is men vanwege geestverwantschap tussen de  TV makers en schrijvers ook zeer in dit nieuwe podium per elektrische straalverbinding geïnteresseerd. De schrijvers maken vaak zelf hun introductie en spreken deze ook uit. Zij leveren relevant beeldmateriaal en doen als vrijwilliger datgene waar inmiddels in Het Gooi een omroepstad met een mediapark en een Mies Bouman Boulevard voor zijn gebouwd. Simon Vestdijk gaf Keller een blocnotevelletje met het adres en telefoonnummer van de echte ‘Ina Damman’ vergezeld van de mededeling: ’Ze zei me gisteravond dat u haar wel kunt bezoeken.’

Van doorslaggevende betekenis voor de medewerking is zonder twijfel de statuur van de gastheer van deze Literaire Ontmoetingen geweest. H.A. Gomperts was op dat moment de belangrijkste literaire criticus van Nederland, zijn toneelkritieken en boekbesprekingen in Het Parool  waren voor kunstenaars en publiek van aanzienlijke betekenis; in vergelijking met zijn goedgeschreven analyses is het huidige reductionistische waarderingssysteem met ballen of sterren volstrekt pover. Dat slechts de beroepsquerulant W.F. Hermans Gomperts veel ongeluk toe wenste zegt over zijn status en waardering al genoeg. Op grond van zijn gezag en expertise werd de als meester in de rechter opgeleide Gomperts in 1965 in Leiden tot de eerste hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde benoemd. Het is bijzonder om in de Literaire Ontmoetingen in de toenmalige huiskamer van Gerard van het Reve en de tuin van het adres Ploegstraat 57 waar hij zijn jeugd doorbracht rond te kunnen kijken. Daarbij maakt de persoonlijkheid van de liefhebber, fan en criticus Gomperts deze ontmoetingen tot datgene dat bij lezers van boeken en kranten ‘spannende televisie’ heet. Je merkt direct aan Gomperts dat hij even diep heeft nagedacht als de kunstenaar tegenover hem die over één enkele alinea in strikte afzondering twee weken heeft geschreven. Gomperts is oprecht geïnteresseerd in de reactie van de schrijvers op een aantal aannamen die hij bij het lezen van hun werk heeft geformuleerd. Hij is geduldig en hebberig tegelijkertijd. Kritisch is de grote literatuurcriticus vanzelfsprekend ook. Het is een verademing om in deze op DVD uitgegeven Literaire Ontmoetingen mensen te zien die zinnen kunnen maken, iets te zeggen hebben en met elkaar willen en kunnen communiceren.

Titel: Literaire Ontmoetingen (DVD)
Auteur: Hans Keller
Uitgever: Bas Lubberhuizen