Recensie

In het kunstwerk

Door Jan Dietvorst, geplaatst op 13 juli 2017


Alle wanden van Kunstcentrum Marres in Maastricht zijn van boven tot onder beschilderd. De genese van het project – The Painted Bird – is als email uitwisseling tussen de initiatiefnemers en de deelnemende kunstenaars in de bijbehorende publicatie te volgen.

Marres directeur Valentijn Bijvanck en beeldend kunstenaar Gijs Frieling ontwikkelden het idee voor een Gesamtkunstwerk met als referentie en uitgangspunt ‘Europa’: als een historische locatie, als bron van fictie en als wegwijzer naar een mogelijke toekomst. The Painted Bird kreeg als ondertitel Dream and Nightmares of Europe.

Gijs Frieling heeft een grote reputatie als ‘muralist’ en heeft zich gedurende zijn loopbaan ontwikkeld tot ideoloog en ambassadeur van dit artistieke medium. Als directeur van W139 maakte hij tentoonstellingen waarin muurschilderingen altijd een prominente rol speelden. Een muurschildering verbindt zich met de architectuur en dwingt daarbij een verblijf in de ruimte die beschilderd wordt af. Bezien in het licht van het kunstwerk als handzame koopwaar heeft Frielings opvatting het karakter van een manifest. Het zoekt met zijn werkwijze naar een andere basis voor de kunstzinnige professie; leven met kunst wordt tussen de beschilderde wanden van je huis leven in kunst.

Met de toename van de emails in het boek groeit het aantal deelnemers aan The Painted Bird. Wat ook toeneemt is het gevoel van gemeenschap tussen de deelnemers. Beeldende kunst blijkt een kwestie van samenleven – als een zingevende activiteit en als gedeelde herinnering – tenminste voor de duur waarin iedere schilder in Huize Marres met verf bezig is.

In de correspondentie wordt ook het thema Europa steeds verder uitgediept. Als inspiratie voor The Painted Bird komen Bijvanck en Frieling tot een lijst van uiteenlopende kunstwerken: Placebo van Saskia Olde Wolbers, de roman met de gelijkluidende naam van Jerzy Kosinski, Bergmans versie van Mozarts Die Zauberflöte, Inland Empire van David Lynch, The Matrix van de gebrouders Wachowski, Slave City van Joep van Lieshout, het werk van Michel Houellebecq en een stand van Benno Premsela voor de meubels van Pastoe. Wat die laatste bron betreft: tegen een weelderig pastoraal achterdoek voor in het theater staan tussen echte en namaak planten de moderne meubels van Pastoe, cultuur en natuur zijn als het ware samen dramatisch geworden. Gijs Frieling heeft in Premsela’s stand ongetwijfeld zijn eigen synthetische visioen herkent.

Een uitgebreid fotokatern roept in het mooi uitgegeven boek de sensatie van het beschilderde Marres op. Toegevoegd is de tekst die Frank Koolen als audiotour bij de tentoonstelling schreef. Evengoed blijft een bezoek aan de tentoonstelling de enige manier om kunstwerken te ervaren.

The Painted Bird / Dreams and Nightmares of Europe. Met Marie Aly, Cian-Yu Bai, Kim David Bots, Bonno van Doorn, Gijs Frieling, Natasja Kensmil, Klaas Kloosterboer, Mirthe Klück, Frank Koolen, Fiona Lutjenhuis, Jan van de Pavert, Tanja Ritterbex, Sam Samiee, Charlotte Schleijfert, Derk Thijs, Sarah Verbeek, Helen Verhoeven, Evi Vingerling, Job Wouters. Een uitgave van Valiz / Marres. De tentoonstelling in Marres Maastricht is te zien tm 13 augustus 2017.