Recensie

Lucebert, de jeugdzonde

Door Jan Dietvorst, geplaatst op 21 december 2018

De brieven met ‘nazi sympathieën’ van de jonge Lucebert zijn sinds het verschijnen van Wim Hazeu’s biografie op 8 februari 2018 uitgebreid in de Nederlandse pers becommentarieerd. Ton den Boon heeft in zijn bloemlezing van de commentaren een staafgrafiek gemaakt  – ‘Kranten en tijdschriften in Nederland en Vlaanderen over (de biografie van) Lucebert / januari tm oktober 2018’ – waarin wordt gekwantificeerd hoe groot de aandacht voor de dichter/schilder precies was. Den Boons boekje Niemand houdt meer zijn hart vast op de tong / Luceberts ‘jeugdzonde’ / Een documentaire verscheen in een oplage van 100 genummerde exemplaren op de Beurs van Bijzondere Uitgevers op 9 december 2018.

Ton den Boon vraagt zich in zijn inleiding af of de onthullingen iets zouden veranderen aan ‘ de mening over en waardering van Lucebert’. Die vraag is van toepassing op de commentatoren, maar evenzeer op de samensteller van de bloemlezing zelf, die een grote liefhebber van het werk van dichter/schilder Lucebert is.  Kort en zakelijk leidt hij de relevante passages uit recensies, redactionele commentaren, opiniestukken, columns, ingezonden brieven, essays ed in. Door de herhaling in de opsomming krijgt deze opmerkelijke uitgave iets van een ‘gebed’. De omgang met een schokkende jeugdzonde van een grote kunstenaar is een rouwproces.

Met een zekere spijt constateert Ton den Boon dat men over het onderwerp is uitgeschreven,  hij schrijft: “ Je zou daarom haast denken dat de vertwittering van het publieke debat ook in de literaire kritiek heeft toegeslagen en dat critici nu vrijwel alleen nog stante pede, zonder écht de tijd te nemen voor een bezonken oordeel, reageren op nieuwe publicaties en de eventuele onthullingen daarin, simpelweg omdat zij ook wel weten dan de houdbaarheidsdatum van dat al dan niet bewust gecreëerde ‘sensationele nieuws’ alweer snel verstreken is.’ De verzuchting is begrijpelijk voor een fan die niet over zijn onderwerp uitgepraat raakt.

Wat betreft vat op de ‘jeugdzonde’ is er één voor de hand liggend idee dat merkwaardig genoeg nog door niemand is geopperd en dat is de integrale uitgave van de oorlogsbrieven van Lucebert aan zijn vriendin Tine Koppijn. Lucebert zelf lezen, ook in een instabiele fase van zijn leven, daar draait de studie en de waardering van zijn werk, maar ook de verwerking van eventuele onaangename feiten om.

Niemand houdt meer zijn hart vast op de tong van Ton den Boon is uitgeven door De Weideblik. Geïllustreerd, 32 pagina’s. Vormgeving: Huug Schipper.