Recensie

Luigi Pirandello – biografie van een verwisselde zoon

Door Peter van den Broek, geplaatst op 31 januari 2014

Pirandello

Heel jong al was Pirandello ervan overtuigd dat hij een op de kraamafdeling verwisseld kind was. Zijn vader met wie hij geen enkele verwantschap voelde, haatte hij een groot deel van zijn leven hartgrondig. Hij wilde dan ook niets met hem te maken hebben. Nou ja, niets, tegen de riante financiële ondersteuning van zijn vader had hij nooit enig bezwaar.

Dat vader en zoon sterk verschilden is een feit. Dat de vader, zoals Pirandello beweerde, een bruut was, wordt door biograaf Andrea Camilleri niet onderschreven. Volksverhalen die de dienstbode Maria Stella hem als kleuter vertelde, moeten het idee van verwisseling op gang hebben gebracht, terwijl de huisonderwijzer met zijn naargeestige aanpak het idee in een verkeerd huis te zijn beland nog versterkte. Deze boeiende biografie van Camilleri gaat dan ook veeleer over het leven van Pirandello, dan over Pirandello als auteur. Dat het thema ´de verwisselde zoon´ in zijn leven verankerd is, komt goed uit de verf. De vraag waarom Pirandello zich er zo hardnekkig in vastbeet, maar in een laat stadium toch alles in het werk stelde om zijn vader een prettige oude dag te bezorgen wordt wel aan de orde gesteld, maar laat toch ook nog erg veel ruimte over voor eigen interpretatie.

Nadat Pirandello tegen alle Siciliaanse conventies uit die tijd in een verloving verbrak, huwde hij een vrouw, Antonetta genaamd, met wie de liefdesrelatie van zeer korte duur zou zijn. Antonetta kon of wilde niet wezenlijk deel uitmaken van zijn leven. Zij vereenzaamde en viel gaandeweg ten prooi aan de waanzin. Voortdurend werd zij overvallen door extreme gevoelens van jaloezie, die op elk moment van de dag of de nacht konden leiden tot hevige scénes. Pirandello bleef haar echter trouw, deed van alles om te pogen het haar naar de zin te maken en negeerde adviezen haar te laten opnemen, zelfs als Antonetta hem beschuldigt van een incestueuze relatie met hun dochter. In feite koos hij in die situatie voor zijn echtgenote. Om die reden vertrok dochter Lietta na een mislukte zelfmoordpoging naar Florence. Na jaren van terreur en onder zware druk van hun zonen werd Antonetta tenslotte opgenomen. Opvallend is dat dat gebeurde met haar volledige instemming.

Intussen was Lietta getrouwd en vertrok zij met haar echtgenoot, niet voorgoed, maar wel voor langere tijd, naar Chili. Na enige tijd zette Pirandelli zich aan een correspondentie, waarin hij niets onbeproefd liet om erop aan te sturen dat zij zou terugkeren. Veel van wat hij schreef was regelrechte chantage. “Ik sterf als je niet terug komt.” “Ik kan niet meer leven zonder jou.” “Kom terug als je niet wilt dat ik gek wordt of sterf.” Aan het adres van Lietta’s echtgenoot was hij ook niet bepaald zuinig met aantijgingen. Verwijten als gierigheid, leugenachtigheid, goklust en spilziekte, vloeiden veelvuldig uit zijn pen. Manuel Anguirre, de echtgenoot van Lietta, liet het er niet bij zitten en schermde met nalatige betalingen uit de bruidschat. Toen, met achterlaten van Manuel, Lietta tenslotte dan naar Italië terugkeerde, raadde Luigi haar aan terug te keren naar haar man in Chili. Een retour dat werd ondernomen, maar ook nog een keer herhaald.

De vraag waarom Pirandello op zo´n wonderlijke manier omging met relaties blijft na lezing achter. De psycholoog zal hechtingsproblemen in de vroege jeugd vermoeden, die relatievorming op latere leeftijd in de weg kan zitten. Camilleri noemt een aantal andere hypotheses, maar er valt natuurlijk ook te denken aan de slotzin van Bergmans Persona: “je moet wel behoorlijk infantiel zijn als kunstenaar, in deze tijd.”

Luigi Pirandello_kaft

Titel: Luigi Pirandello – biografie van een verwisselde zoon
Auteur: Andrea Camilleri
Uitgever: Serena Libri