Nieuwe uitgave

Politiek sprookjestoneel van Jevgeni Schwarz

Redactie, geplaatst op 20 september 2016

250px-Jevgeni Schwarz uitgave Plantage
Jevgeni Schwarz (1896-1958) – tijdgenoot en vriend van Daniil Charms – schreef het toneelstuk De draak in 1944 in Moskou; na de eerste opvoering werd het stuk verboden. Politiek sprookjestoneel: zo zou je De draak kunnen noemen. Dit toneelstuk is een satire over politieke tirannie, over de corrumperende werking van dictatuur.

Schwarz koos voor de setting van een kleine stad die al eeuwen wordt overheerst door een draak die de bewoners volledig in zijn macht heeft; niemand durft in opstand te komen, niemand durft ook maar enige kritiek te uiten. Alle mensen schikken zich dociel in hun lot van onderworpenheid en accepteren de tirannie en al het kwaad dat deze met zich meebrengt.

Jevgeni Schwarz schreef De draak in 1942-43 in Kirov en Stalinabad (Tadzjikistan) toen hij vanwege de Duitse blokkade van Leningrad was geëvacueerd. Het stuk wordt door velen als zijn beste werk gezien. Het werd in Moskou drie keer opgevoerd voor een geselecteerd publiek van acteurs, regisseurs en regeringsfunctionarissen en slechts één maal voor een gewoon publiek. Daarna werd het van het repertoire genomen. De kritiek luidde dat het stuk ‘cosmopolitisch’ was, een term die in de Sovjetunie gebruikt werd als aanval op joodse intellectuelen.

In Nederland kwam De draak in 1965-1966 op het toneel in een regie van Peter Oosthoek en met muziek van Theo Loevendie. Het stuk werd gespeeld door een stercast: Ton van Duinhoven als de draak, Jules Hamel als Lancelot, Jeroen Krabbé als Hendrik en Piet Römer in de rol van burgemeester. De tekst was echter via het Duits vertaald en na deze productie verdween De draak van het Nederlandse repertoire. Het werd dus tijd voor een nieuwe, rechtstreekse vertaling.

Schwarz’ toneelstuk is nog altijd interessant. Niet alleen vanwege de humor in het stuk, vanwege de mooie dialogen, maar ook om het centrale idee: hoe moeilijk is het om tirannie te bestrijden zolang mensen in wezen een tiran willen. Lancelot zegt het aan het eind van het stuk: het is noodzakelijk de tiran in ieder individu te doden – eerder zal er geen bevrijding zijn van tirannie.

De draak van Jevgeni Schwarz is een nieuw deel in de reeks Russisch Theater van Uitgeverij Plantage, en verschijnt in november 2016. Hompsy van Wijk van het collectief van Leidse vertalers uit het Russisch verzorgde de vertaling.