Recensie

De Successtaker; Adrien Turel en de wortels van de creativiteit

Door Peter Mertens, geplaatst op 11 augustus 2016

desuccesstaker_cover
Peter Mertens geeft gehoor aan de oproep van Arjan Mulder om – in navolging van Adrien Turel, over wiens ideeën het boek Successtaker gaat – af te zien van het najagen van succes, maar een ‘compleet mens’ te worden door actief observator te worden in een wereldobservatorium. Hij deelt voor u zijn leeservaring van het betreffende boek. Tot en met een oude observatie in de Bravotent.

Op de vraag waar naartoe ik op vakantie zou gaan antwoordde ik de laatste tijd steevast: naar een boek. Ik heb een boek geboekt. Het is nog waar ook. Ik ga nergens naartoe, maar wel op reis. Naar het wereldobservatorium.

Net als bij fysieke reizigers is de voorpret begonnen.
Ik blader, kijk in, ontcijfer, lees over, spel, lees stil, percipiëer, registreer. Snuffel, kortom.

Want voor mij ligt een ‘goed verzorgd’ boek. Het heeft een rode boekhuls – nadrukkelijke getypografeerd – die is geschoven om al even zorgvuldig gekozen grijze platten. Rode bladzijden markeren een opdeling, af en toe duikt in de rug rood garen op.

De volledige opsomming van de boekverzorging vereist een hele pagina, gezet in de Fakt van Thomas Thiemich. Ik bedoel maar, de voorpret is groter dan het bezoek aan een reisbureau. Hier kondigt zicht groot avontuur en nog groter genot aan. Hier begint een grootse tocht.

Successtaker van essayist Arjan Mulder is de weerslag van een lange reis. Ruim twintig jaar terug ontstond het idee. Onlangs bij de presentatie van het boek in hoofdstedelijk centrum Mediamatic brachten Geert Lovink en Arjan Mulder daarom een ‘reenactment’ van het gesprek dat ze midden jaren negentig over het onderwerp voerden. Om aldus geschiedenis te schrijven nog voor die geschreven is.

Het boek is van Arjan Mulder en gaat over Adrien Turel. Die ken ik niet. Ik lees en herlees de pakweg 22 woorden op de achterkant: genetische visionair, dynamische zakenman, voorbeeldig socratesmens, Mannigfaltigkeit, Eigenzeit, vierdimensionaliteit, demiurgische mens, de methode, radiale dimensie, energieparasitisme, ultratechnoïcum, megamachine, lepidoptera, Eigenraum, de passen. In gedachten staat er onder kwart van de woorden alvast een spellingscontrolekringeltje om te vragen of ik wel goed lees wat er staat. Ik vlucht naar Wikipedia. Zoek of ik een boek over het staken van succes ga lezen of – uit het Engels – het nemen van succes. Allebei dan maar, neem ik vooralsnog aan.

Wie is die Adrien Turel? Is hij ontsproten uit het brein van Mulder? Uit dat van Turel zelf? En geplant in het mijne?

Ik zoek houvast, een colofon of register dat ik niet vind. Dan eindelijk duik ik vertrouwd gebied in: een hoofdstuk van zo’n tachtig pagina’s over de de Vierde Dimensie. Turel schijnt er al vanaf 1920 inspiratie in te hebben gevonden. Maar ja, platte pagina’s met zwart-witte tekst, statisch en wel, laten mij na een tiental verdwalen in het tekort schieten van de tweede om de vierde te duiden. Veertig pagina’s lang verzuim ik te observeren wat er geschreven staat, om dan tegen het einde van het hoofdstuk te beseffen dat alles wat er aan voorafging ook te duiden is door het juiste begrip van het fenomeen tijd.
Zo zit dat nou, na de platte tweede en de ruimtelijke derde is er beweging en dynamiek, voor- en achteruit, snel en langzaam. Simpelweg door tijd toe te voegen aan de vorige dimensies.
Zeg dat dan meteen.

Verderop staat een evenwel vlot geschreven hoofdstuk over de geschiedenis van de PC. Daar ging het om het vinden van het verbindingsstuk tussen mens en machine. Eerst moest dat met de befaamde ponskaart, een nachtje slapen en dan een ratelende printer die antwoord geeft. Dat kon sneller, met toetsenbord en beeldscherm dat meteen antwoord geeft op je vraag. Douglas Engelbart zorgde voor een goede band tussen mens en machine, en deed zijn best de machine zo slim te maken als een mens, maar bovenal pleitte hij voor enig begrip voor de slimheid van de machine door de mens. Niet AI, artificieel intelligent, maar IA, Intelligence Amplification. Engelbart ontwikkelde zelfs een muis om de computer te besturen, maar wou niet aan de plaatjes. Geen prullenbakje om iets weg te gooien, maar een commando in taal: gooi weg. Dat begrijpt de machine beter. Woorden en zinnen. Maar ja. Zal ik maar eens een fijn stripverhaal voor u tekenen?

Hoe het verder gaat met de Successtaker?

Het is tijd om de inleiding te lezen. Daar staat in dat het doel van het boek is niet alleen het wereldobservatorium van Turel door de ogen van Mulder te begrijpen, maar om aldus ook zelf een wereldobservator te worden. En zo simpel is het. Vandaar dat er in de biografie van Turel en zijn ideeën typografisch weinig onderscheid is tussen bemerkingen en observaties van Turel en Mulder. Laat staan de mijne, die zich toch duidelijk beginnen af te tekenen.
Zo simpel is het lezen – waarnemen, gedachten op gang brengen – bij elk boek is veel te lezen tussen de regels. Bij elk boek is er veel voorpret te beleven en ook veel na te genieten als je het halverwege op tafel legt om het vooralsnog tot uitgelezen te verklaren.

Neen, dan de Bravo-tent. Daar is dans, synchroon wuivende spots, projecties en knipperbollen. Voor- of achteraan staan de artiesten, maar middenin is het meest te zien. De dansenden.

In de Bravo-tent is een curieus schaduwspel gaande. Er is dans. Iedereen danst voortgestuwd door een onontkoombare drang. Er komt een nieuwe act, dus wordt de DeeJay achter in de zaal met applaus bedankt. Op het podium stellen twee percussionisten zich bescheiden dansend achter hun trommels op. Ze werken. Achter een klein mengpaneel van zo’n zestien kanalen staat gebogen en langzaam links en rechts neigende man. Achter in de zaal staat verscholen voor het publiek achter een 48-kanaalsmengtafel een technicus. Synchroon neigt hij gebogen langzaam rechts en links.

Meermalen weet een nieuw ingezette beat de drang tot dansen nog verder te stuwen. Ogenschijnlijk een logische verdienste van de eenkwartsmaat.

Zo, geïnspireerd en wel, begint een dooltocht door de eigen geest. Zo ontwikkel je jezelf tot compleet mens.
Met succes. Bestemming bereikt.

De Successtaker wordt uitgegeven door Duizend En Een Uitgeverij.

Deze recensie is het resultaat van een aanbieding voor nieuwsbrief abonnees, een boek in ruil voor een recensie. Hiertoe hebben we nog in de aanbieding: Wim Crouwel, Modernist.