Recensie

Gasland

Door Jan Dietvorst, geplaatst op 4 oktober 2018


Op 15 september 2008 was Lehmann Brothers officiëel failliet, de val van de bank en de wereldwijde kredietcrisis die er op volgden, werden de afgelopen weken in serieuze media diepgravend herdacht. De analyse van de bankencrisis en een vooruitblik op de toekomst stelde de lezer niet gerust. De genomen maatregelen zijn onvoldoende, het is wachten op de volgende krach en je bent verbijsterd dat niemand tegen de macht van banken en hun politieke slippendragers in opstand komt. Louis Stiller, schrijver van Gasland, een boek over de geschiedenis van de aardgaswinning in Nederland en de rampzalige gevolgen daarvan, verbaast zich midden in zijn relaas van beschadigde Groningse levens al evenzeer over het uitblijven van opstand. Hij schrijft:’ Waarom heeft de Groninger Bodem Beweging – dé belangengroep van gedupeerden van de gaswinning – maar een paar duizend leden? Waarom staat bij protestacties en rechtszaken altijd hetzelfde groepje paraat?

Stiller schreef Gasland als een vlammend pamflet, de ondertitel luidt vooruitwijzend naar het doel van het boek: ‘Nederland wordt wakker geschud’. Deze schrijver en onderzoeksjournalist kan het weten, want hij is zelf een van degenen wiens huis in Warffum schade opliep, schade die hij vervolgens in eindeloze procedures van de Nederlandse Aardolie Maatschappij, net als vele duizenden anderen, vergoed probeerde te krijgen.  Het eerste deel van zijn boek over ‘bevingsland’ is daarom een partijdig maar evengoed waarheidsgetrouw verslag van Groningers die het aan den lijve ondervinden; er komt in zijn reportage geen industrieel, wetenschapper, politicus of ambtenaar rechtstreeks aan het woord. De laatstgenoemden zijn aanwezig in ‘Centrum Veilig Wonen’, de instantie die met stevig weerwoord beslist over de hoogte van de krap bemeten vergoedingen. De naam ‘Centrum Veilig Wonen’ klinkt in Gasland al even onheilspellend als de ‘aardbevingsmanager’ die op een gegeven moment ter leniging van de nood opduikt.

Stiller beschrijft een aantal gevallen tot in de rechtszaal aan toe. De bureaucratie waarin de gedupeerden terechtkomen is gekmakend; in zijn beschrijving van instellingen, bedrijven, toezichthouders, vertegenwoordigers, marktpartijen en veronderstelde verantwoordelijken stuit hij op ‘De Maatschap Groningen’, een entiteit waarvan de deelnemers, doelstellingen, jaarverslagen en adresgegevens geheim blijken te zijn.  Gaandeweg wordt duidelijk dat in Gasland Groningen de burger zijn strijd voert met een zeer machtige belanghebbende; het is namelijk de Nederlandse overheid.

Op 22 juli 1959 werd de spectaculaire hoeveelheid aardgas in Groningen ontdekt. Louis Stiller schrijft met veel kennis van zaken hoe men met de ontginning, exploitatie en de verkoop begon en hoe de energietransitie – van kolen naar aardgas –  in korte tijd tot een de natie omspannend  hoog technisch netwerk gestalte kreeg. Het was de tijd waarin het Bruto Binnenlands Product een aantal jaren op rij met 8 of 9 % per jaar steeg. In het boek lijkt de overheid echter vooral de vijand, die de geweldige opbrengst gebruikte om de ‘begroting op orde te krijgen’; aan de stijging van uitkeringen, studiebeurzen en de toename van publieke voorzieningen wordt summier gerefereerd.

Het boek wijst ook nadrukkelijk naar de toekomst, in de overtuiging dat de fouten bij de gaswinning – kortzichtig winstbejag en niets ontziende exploitatie – ons kunnen helpen in het ontwerpen van een wereld met schone energie. Stiller spreekt met geologen, ingenieurs, economen, fysici en ondernemers over een breed scala aan mogelijkheden waarbij de burger in een aantal gevallen rechtstreeks betrokken en belanghebbend kan zijn. Impliciet is Gasland een pleidooi voor ‘plaatselijk initiatief’ als een vorm van democratische participatie. De triomftocht van het neoliberalisme lijkt intussen niet te stoppen – Groninger Studenten Corps Vindicat groeit ondanks de schandalen gestaag – deze uitstekend gedocumenteerde tegenstem uit Gasland is daarom meer dan nodig.

Louis Stiller, Gasland, uitgeverij De Geus.

ISBN 9789044539370 | 272 pagina’s | Paperback | €19,99

Dit boek is te bestellen via deze pagina.