Recensie

Laatste plicht van Jeroen Brouwers

Door Jan Dietvorst, geplaatst op 11 oktober 2018

Hans Roest wenkte Jeroen Brouwers in 1962 zijn kantoor binnen. De chef lectuur en feuilletons van de Geïllustreerde Pers had gehoord van de schrijfambities van de jonge GP medewerker.Hij belde voor hem met Geert Lubberhuizen van De Bezige Bij, las zijn ‘schrijfsels’ en suggereerde hem vooral veel boeken die hij ‘zeker moest lezen’. Brouwers kwam onder Roest te werken, wat inhield dat hij de door Roest bijeengebrachte lectuur – verzameld tot in het buitenland aan toe – voor publicatie in de katholieke GP bladen met namen als Libelle, Margriet en Romance geschikt moest maken; in de GP tijdschriften werd namelijk niet gevochten, gevloekt, gescholden, gescheiden en gemasturbeerd.

Brouwers schreef met Laatste plicht een portret van Hans Roest (1917-2006). Bij hun laatste ontmoeting – Roest is dement en wordt verpleegd – omhelst hij de schrijver voor de allereerste keer in vijfendertig jaar en zegt: ‘Dag liefste vriend’. Het is het aangrijpende slot van een ruim tachtig pagina’s tellende zoektocht naar het antwoord op de vraag: ’Wie was Hans Roest?’

Brouwers leest in de krant dat er brieven van Achterberg uit de collectie van Roest worden geveild en vraagt Hans ernaar. Roest schrijft hem: “Achterberg’s brieven zijn totaal oninteressant. Ik heb er zo’n veertig, er is geen enkele ‘diepe gedachte’ uit te vissen, zelfs niet samen te stellen. Dor, erger dan schoolmeesterachtig. Maar wel hartelijk van toon in mijn geval”. Laatste plicht beschrijft hoe onmogelijk het was om ondanks de honderden hartelijke, bewonderende en aanmoedigende brieven van Roest aan Brouwers en de wederzijdse ontmoetingen iets over Hans Roest te weten te komen. Brouwers noemt hem een ‘engel in een oester’.

Hans Roest blijkt – zijns ondanks – echter wel iets te hebben nagelaten. Brouwers stuit meestal bij toeval in veilingcatalogi en in antiquariaten op opdracht exemplaren, correspondenties met schrijvers en boeken met bijdragen van deze gepassioneerde literatuur liefhebber en verzamelaar.  Dat wordt het schaarse materiaal waarmee Roest’s aanwezigheid op deze aarde kenbaar wordt gemaakt. Brouwers vindt nota bene in de nalatenschap een door Roest gemaakt boek over Achterberg met daarin een opdracht aan zichzelf; de bescheiden bewonderaar en beschaamde ‘amateur’ heeft het hem niet durven geven.

Brouwers noemt het ‘de zorg om zijn eigen leven onzichtbaar te maken’. Hij is er ondanks Roest’s weigering iets over zichzelf mee te delen in geslaagd een prachtig portret van zijn voormalige chef en zelfbenoemde oudere broer te maken. Na lezing van dit eerbetoon aan deze bewonderaar en enthousiaste kunstliefhebber vergeet de lezer van Laatste plicht Hans Roest nooit meer.

Laatste plicht is een uitgave van Demian i.s.m. Atlas Contact. Vormgeving: Jelle Jespers. Van het boek verscheen een genummerde en gesigneerde editie van 100 exemplaren die uitsluitend bij Demian te verkrijgen zijn.

Laatste plicht verscheen als nummer 10 in de serie Feuilletons, een door Jeroen Brouwers opgezette reeks waarin de schrijver zich uitspreekt over wat er in de literatuur wel of juist niet toe doet en behoort te doen.