Recensie

Moniek wie?

Door Jan Dietvorst, geplaatst op 10 september 2013

als zodanig niet herkenbaar

Bij uitgeverij De Buitenkant verscheen ALS ZODANIG NIET HERKENBAAR IS DAT DUIDELIJK? van Moniek Toebosch, een boek dat door zijn omvang, vormgeving en inhoud het definitieve van een omvattend standaardwerk heeft.

De in 2012 overleden kunstenaar Moniek Toebosch schreef bij wijze van epiloog achterin het boek: ‘WORDT het een overzichtscatalogus of een leesboek? IS het herinneren, actualiseren of een voorschot op de toekomst? EEN boek met teksten…maar ik ben toch geen schrijver? WIE is vandaag in deze Toebosch-taal geinteresseerd? WAAROM willen kunstenaars zo graag in boekvorm verschijnen? METEN zij zich aan de schrijver, aan de dichter, zijn ze jaloers?’ Boven deze vragen die elke samensteller zich doorgaans in stilte stelt, schreef zij ‘Recht op eigen krom’ en daarmee wordt eens te meer de aard van dit kunstenaarschap bevestigd.

ALS ZODANIG… is een manifest voor het unieke, het absurde, het mateloze artistieke. Het grote aantal hoofdletters in het boek waren de lezer al opgevallen. Het is alsof er steeds om vrijheid wordt geroepen, extatisch wordt gebruld,  atonaal maar lyrisch wordt gezongen en  ontregelend wordt geschreeuwd. TEGEN dit, VOOR dat. Vaak lijken de teksten op  regieaanwijzingen en wordt de lezer met dringende vragen aangesproken. In het katern met foto’s is Toebosch eerst als een wilde performer met vertrokken gezicht en  wijd open mond te zien. Daarna komen de foto’s met als motto ‘pose’ en als laatste de sectie ‘privaat’ waarin een aantrekkelijke jonge vrouw rustig en mooi oud aan het worden is. Je ziet uiteindelijk een beheerst en intelligent persoon die als ruige en gevaarlijke performer precies wist wat ze deed. “EN waarom foto’s van mij door anderen? Louter ijdelheid?’ , schreef Toebosch in haar epiloog. Ijdelheid is een onderschatte eigenschap. Maar het juiste antwoord is dat dit lichaam het beeldende aspect van haar kunstenaarschap was.

moniek toebosch

Van het Holland Festival programma Aanvallen van Uitersten uit 1983 herinner ik mij niet de optredens van Reinbert de Leeuw, Glenn Branca en de koto-speelster Teiko Kikutchi maar alleen de aankondigingen van Moniek Toebosch. Degenen voor wie Moniek ‘WIE?’ is zal zich bij het doorbladeren van het boek afvragen hoe deze unieke Nederlandse furie en kunstenaars muze eigenlijk klonk.  Bij de uitgave zijn geen geluid-en beelddragers geleverd, het komt dus geheel op lezen aan. En dat valt niet tegen. Toebosch schreef POëZIE en die is totaal, mooi en goed. Fijn dus, dat ALS ZODANIG… (leven en werken van Moniek Toebosch) een dik BOEK geworden is.

Titel: ALS ZODANIG NIET HERKENBAAR IS DAT DUIDELIJK?
Auteur: Moniek Toebosch
Uitgever: De Buitenkant