Recensie

Opkomst en ondergang van Fitzgerald’s Jazz Age

Door Sanne Lohof, geplaatst op 23 oktober 2013

Fitzgerald-187x300

In hun necrologie van F. Scott Fitzgerald (1896-1940) typeerde de New York Times hem als volgt: “With the skill of a reporter and ability of an artist he captured the essence of a period when flappers and gin and “the beautiful and the damned” were the symbols of the carefree madness of an age”. Fitzgerald kon met een zekere afstand naar de wereld om hem heen kijken en de tijdsgeest verwoorden zoals maar weinigen kunnen als ze er zelf nog middenin zitten. De novelle Een dag in mei en de essays Echo’s van de Jazz Age en Mijn verdwenen Stad zijn hier goede voorbeelden van; de novelle typeert het begin van de Jazz Age en met de twee essays kondigt hij het einde ervan aan.

Een dag in mei (origineel May Day) is een van zijn vroegste werken -hij schreef het in 1920- en een sleutelverhaal uit zijn oeuvre. Het is venijniger en rauwer dan zijn meeste andere werken en wijkt af van zijn veel gebruikte structuur van het perspectief van de relatief arme, werkzame jongen die zich onder de gegoede burgerij begeeft. Een dag in mei speelt zich in één nacht af en ieder hoofdstuk verschuift het perspectief naar een ander personage, van de arbeider naar de student uit een rijke familie en van de soldaat naar de socialist, waarmee hij een breed panorama schetst van de Amerikaanse samenleving net na de Eerste Wereldoorlog. Een beeld dat zeker niet vrij blijft van sociale kritiek. Zoals de kritiek op de onverschilligheid van de rijken en de decadentie waarmee zij feest vieren, en kritiek op de achteloosheid waarmee soldaten en mariniers worden ‘afgedankt’ na geleverde diensten. Er klinkt naast vreugde en hoop ook armoede, ontevredenheid, geweld en wanhoop in door. Het was het spanningsveld in New York rond die tijd.

De Eerste Wereldoorlog was net voorbij en terugkerende soldaten werden dagelijks feestelijk onthaald. Fitzgerald in Mijn verdwenen stad (1932): “New York bezat het volledige kleurenpalet van het begin van de wereld […] dit was de grootste natie en het was één groot feest”.
Op 1 mei 1919, de dag dat wereldwijd de arbeidersklasse zich manifesteert, vinden er in meerdere steden in de Verenigde Staten schermutselingen plaats. Aangenomen wordt dat Fitzgerald voor Een dag in mei de gebeurtenissen in Cleveland, Ohio als voorbeeld nam, waar de politie bruut optrad tegen soldaten die ontevreden waren over het feit dat hun sociale status ook na terugkeer nog steeds dezelfde was en ze, nu de oorlog voorbij was, ook nog hun werk kwijt waren.

Met de May Day rellen barst de ‘bom’, de ontlading van een oorlogstijd, en breekt er een feestperiode aan. De Jazz Age. De Roaring Twenties. Een periode van jubelstemming; het tijdperk van buitensporige, bijna zielloze feesten, waarin drank, seks en jazz de boventoon voerden. Interessant genoeg gold er een totaalverbod op productie, verkoop en transport van alcohol vanaf 17 januari 1920 tot en met 5 december 1933.

f_scott_fitzgerald_5

In veel van zijn werken gebruikt Fitzgerald het perspectief van de ‘buitenstaander’, die al vroeg in het verhaal de maskerade doorziet. De opgewektheid van het tijdperk en de eeuwig durende feesten zijn facades voor andere problemen. Fitzgerald is zelf ook een buitenstaander, zoals hij in Mijn verdwenen stad aangeeft: “Heel even, voordat duidelijk werd dat ik niet in staat was de rol te spelen, werd ik, die minder wist van New York dan welke verslaggever ook die er zes maanden had gezeten en minder van zijn beau monde dan welke lobbyjongen ook op een Ritz-vrijgezellenfeest, niet alleen in de positie geduwd van woordvoerder van de tijd maar ook van typisch product van datzelfde moment. Ik, of het was nu eerder ‘wij’, wisten niet precies wat New York van ons verlangde en vonden het nogal verwarrend. Al binnen een paar maanden na onze inscheping op de hoofdstedelijke onderneming wisten we nauwelijks meer wie we waren en we hadden geen idee wat we waren”. En zoals het noodlot in veel van zijn werken verborgen zit, verklaart Fitzgerald met de twee essays niet alleen het tijdperk voorbij, maar ook zijn eigen carrière voor afgelopen.

Titel: Een dag in mei (en twee essays over de Jazz Age)
Auteur: F. Scott Fitzgerald
Uitgever: Karaat