Recensie

Opmerkingen over Experimental Jetset

Door Jan Dietvorst, geplaatst op 7 januari 2016

jetset cover
In elke serieuze cultuurkritiek valt ooit de naam van de Franse situationist en neo-marxist Guy Debord. In zijn spraakmakende boek De Spektakelmaatschappij (1967) voorziet hij verregaande vervreemding en onze door marketing, media en manipulatie beheerste samenleving; Debord’s boek was het theoretisch fundament onder de opstand in de straten van Parijs in mei 1968. Experimental Jetset noemt in hun door Roma uitgegeven monografie Notes on Experimental Jetset / Statement and Counter-Statement Guy Debord als één van hun inspiratiebronnen.*

In de op alfabet gerangschikte bloemlezing van interview fragmenten die als het ware de beginselverklaring van ontwerpcollectief Experimental Jetset vormen, heeft Debord maar liefst vijf lemma’s. Alleen de Nederlandse ontwerper Wim Crouwel heeft er met zeven meer. In genoemde voorkeuren komt de opmerkelijke combinatie van oproer en modernisme in het werk van Experimental Jetset samen.

Hun ontwerpen zien er schoon en stijlvast uit. Het vrijwel consequente gebruik van letterfont Helvetica – de totem van de modernistische typografie – heeft iets fundamentalistisch. Dat is opmerkelijk in de huidige ontwerppraktijk, die als functie van het neo-liberale kapitalisme in feite voortdurend tendeert naar uitverkoop, prostitutie en exhibitionisme. Principiële uitgangpunten worden blijkbaar op de marktplaats van de spektakelmaatschappij als vanzelf een vorm van verzet.

Welke die principes van het ontwerpen precies zijn laat zich lastiger definiëren. Hun werk voelt vaak aan als – language no problem – bewegwijzering, de gebruiker is er zich als het ware altijd van bewust dat hij een deelnemer is die het wordt toegestaan alle stappen in het proces van communicatie te kunnen gadeslaan. Het geheel van stimuli is beperkt, de kijkrichting gegeven, de mededeling van ornament ontdaan. Is het niet de kracht van het modernisme dat schoonheid ontstaat uit een redelijke combinatie van functie en constructie? Hun kraakheldere werk is misschien wel een manifest tegen bedrog en alle vormen van obscurantisme.

Notes on Eexperimental Jetset is alles behalve een hagiografisch koffietafelboek. De geest van ontregeling en counterstatement zit onder andere in de wijze waarop de pagina’s met illustraties zijn opgemaakt: de ontwerpen zijn fragmentarisch en scheef – soms gevouwen en wel – onder de reproductiecamera terecht gekomen. Tegenover deze micro-blik staat dan het katern met zwart wit foto’s van door EP ingerichte tentoonstellingen en installaties waarin juist de context en omgeving – de macro – van de ‘tekens’ van EP wordt belicht. De voor monografieën gebruikelijke tekst waarin door een zelfbenoemde specialist of een bepluimde en geridderde gezagsdrager het onderwerp van een boek als museumstuk en nationaal vlaggenschip wordt weggezet is afwezig. EP lijkt op een sekte die uit angst voor besmetting alles zo lang als het kan zelf wil bepalen en doen.

Een van de boeken van de beroemde Franse kok Auguste Escoffier begint met de zin: ‘Stel het ideale gezelschap samen, dat is twee mannen en een vrouw. ‘ Marieke Stolk, Erwin Brinkers en Danny van den Dungen werken sinds 1997 samen. De autonome tekstbijdrage van Mark Owens in het boek– The Power Of Three – gaat nota bene over popbands die uitsluitend bestaan uit drie personen. Want naast beeldende kunst, cultuurkritiek, Provo en de traditie van het modernisme is popmuziek een belangrijke bron voor de vrouw en de twee mannen die bij EP zowel directie als werknemer zijn. Experimental Jetset is een band. Een band op ideologische basis. Het is vol verwachting uitzien naar Volume 2, volgende optredens en hun eerste 12 “ geluidsdrager.

Notes on Experimental Jetset / Statement and Counter-Statement. Volume 1. 576 pagina’s. Roma Publications nummer 250. Met bijdragen van Linda van Deursen, Jon Sueda, Wim Crouwel en Ian Svenonius. De uitgave gaat vergezeld van Roma Publications nummer 249: Experimental Jetset / Automatically Arranged Alphabets.

* (…)’ In The Society Of The Spectacke Debord describes a society dominated by images and representations, and the alienation caused by this. We really agreed with this critique, and were thinking of ways to ingegrate it into our design work. (…) …we decided to never use photography in our work, as we believed that photography (especially full color photography) would imprison the viewer in an illusion, in a false representation of reality. For instance when designing a poster, we would use typography only, so the poster would be recognizable as just a printed piece of paper, not as an image. That also explains the use of white/empy space in our work; we want the viewer to see the paper itself, to cut through the world of images, and see the material base behind it.’ (…) (D Debord, Guy. Bron: Marie Louise (interview with deValence), issue 2, Editions F7 France, 2006)