Recensie

Ruimschoots de tijd

door Nico Keuning, geplaatst op 13 november 2014

Ruimschoots de TijdVoorkant
Helga Ruebsamen (1934) gaf jaren geleden een aantal workshops schrijven in de strafgevangenis van Scheveningen. Een van de cursisten was Ferdi E. Hij maakte deel uit van een speciale doelgroep: de bewoners van de Bijzondere Individuele Begeleidings Afdeling, de biba. Een bijzondere afdeling waar kwetsbare gedetineerden verbleven en die door de aard van hun delict, dan wel door een gedragsstoornis, slecht konden functioneren binnen een reguliere gevangenis.

De entree van de schrijfster in de gevangenis verliep bepaald niet vlekkeloos, zo blijkt uit het voorwoord van Maarten Terwiel, oud-bibliothecaris van de gevangenis: ‘Bij de inspectie in de portiersloge moest de inhoud van haar goudkleurige koffertje worden gecontroleerd. Het sleuteltje draaide dol in het slot en het ding hield zich onwrikbaar gesloten. De schrijfster mocht wel naar binnen, maar het koffertje moest achterblijven. Dat was een probleem, want niet alleen haar schrijfwaren bevonden zich erin. Ook haar bril! En zonder bril kon zij niets, verklaarde ze beslist. Maar in een oord als dit was toch wel een kraker te vinden die het koffertje met enige simpele ingrepen open kon krijgen! De portier verklaarde echter stellig dat alle experts op dit gebied veilig achter hun stalen deuren opgesloten zaten en dat er op hen geen beroep kon worden gedaan.’

In het verhaal Kerstdiner in de bajes vertelt Ruebsamen in haar bekende, trefzekere stijl over haar leservaringen met de gedetineerden (‘deti’s’): ‘Zij melden zich op de tweede schrijfavond met dikke pakken beschreven papier. Ja, in de gevangenis heb je ruimschoots de tijd, schiet door mij heen, abusievelijk, want reeds de vorige keer is mij uit het hoofd gepraat dat een mens in een gevangenis tijd zou hebben. Alle keren die nog zullen volgen zal mij worden bezworen: juist in een gevangenis is een mens zijn eigen tijd volledig kwijt.’

Tijd is eveneens het thema in de columns die zij – met enkele langdurige onderbrekingen – voor de Volkskrant (2005-2009) schreef over ouderdom. De thematiek is er alleen maar actueler op geworden: ‘Veel mensen willen niets liever dan zo lang mogelijk blijven leven, maar tegelijk verafschuwen zij grondig het oud zijn en ze gaan zwaar gebukt onder het eigen almaar ouder worden, waartegen ze van alles ondernemen en waarover ze met vrees en beven spreken. Toch is het merendeel van deze bangeriken eigenlijk nog te jong om over ouderdom verstandig te kunnen meepraten, want geloof me, en ik spreek wel degelijk uit ervaring en met kennis van zaken, als je eenmaal oud bent dan wil je niet meer anders.’

Ruimschoots de tijd, verscheen bij Uitgeverij Reservaat